De effectgroottes van Hattie durven nog wel eens voorbij te komen in mijn blogposts en lezingen, al is het vaak met de nodige relativering. Ondertussen besef ik echter dat zijn idee dat alles boven .40 meerwaarde geeft ons nu al jarenlang op het verkeerde been aan het zetten is. Een recente studie van Vera Busse en collega’s naar schrijfonderwijs in de lagere school is hier een mooi voorbeeld van. Als ik zeg dat de effectgrootte .11 is, zul je misschien nu al afhaken. Maar lees toch vooral verder. Er zit veel meer achter dit cijfer dan je denkt.

Het is namelijk geen labexperiment met ideale omstandigheden, maar gewoon leerkrachten die in hun eigen klas aan de slag gaan, met echte leerlingen, echte tijdsdruk en alle rommel die daarbij hoort. Precies daar waar het moet gebeuren. En dan zijn de effectgroottes vaak een pak kleiner, maar des te realistischer.

Wat deden de leerkrachten? Eigenlijk niets zo buitengewoons. Integendeel. Ze bouwden voort op wat we al langer weten uit onderzoek:

• Schrijven als een proces, niet als een eindproduct.
• Leerlingen laten plannen, schrijven, feedback krijgen en reviseren.
• Leerkrachten die hardop denken en tonen hoe je een tekst opbouwt.
• Werken met voorbeelden.
• Gerichte feedback geven. Soms samen schrijven, soms individueel.

Met andere woorden: deze leerkrachten toonden hoe evidence-informed schrijfonderwijs er kan uitzien.De controlegroep deed trouwens niet niets. Die gaf gewoon les zoals anders. En dat is belangrijk om te beseffen. In dat “zoals anders” zitten vaak al elementen waarvan we weten dat ze kunnen werken: een schrijftaak, soms wat aandacht voor structuur, af en toe feedback. Dergelijke zaken zijn in schrijfonderwijs zelden compleet afwezig. Wat in de interventiegroep gebeurde, was iets anders. Daar werden diezelfde principes expliciet, systematisch en in samenhang ingezet: plannen, modelleren, schrijven, feedback, herwerken. Niet als losse ideeën, maar als een doordachte aanpak. Het verschil zit dus niet tussen slecht en goed onderwijs, maar tussen eerder intuïtief werken en bewust, evidence-informed handelen.

En wat is het  resultaat? Ja, het werkt. Leerlingen schrijven beter. De kwaliteit van hun teksten gaat erop vooruit en die vooruitgang blijft ook een tijdje hangen. Maar, en dat is belangrijk, het effect is dus relatief klein. Geen spectaculaire sprongen. Geen plots wonder. Gewoon: een beetje beter.  De controlegroep stond ook niet stil, maar de experimentele groep ging net iets gerichter vooruit.

En precies daar wringt het vaak in hoe we naar onderwijs kijken. We hebben onszelf een beetje wijsgemaakt dat “wat werkt” automatisch ook “veel werkt”. Dat een interventie die evidence-informed is ook grote effecten moet hebben. Als dat niet zo is, voelt het bijna als een teleurstelling. Terwijl dat eigenlijk een verkeerde verwachting is.

Schrijven is complex. Het vraagt dat leerlingen tegelijk nadenken over inhoud, structuur, taal, spelling en hun lezer. Dat gaat niet plots vlot omdat je één aanpak verandert. Wat deze studie toont, is dat consistente, doordachte ondersteuning wel degelijk helpt. Maar stap voor stap.

Er zit nog een tweede belangrijke les in. De interventie bestond dus uit meerdere onderdelen tegelijk. Planning, modeling, feedback, samenwerking. Dat maakt het krachtig, maar ook minder eenvoudig. We weten niet exact welk onderdeel het verschil maakt. Maar wellicht is het  de combinatie. Goed schrijfonderwijs is geen trucje, maar een samenhangend geheel.

Bovendien bleek de implementatie niet vanzelfsprekend. Niet elke leerkracht gebruikte alle onderdelen. Tijd, ervaring en vertrouwdheid spelen een rol. Dat is misschien nog de meest onderschatte factor in onderwijsverbetering: wat op papier werkt, moet ook in de klas kunnen landen.

En dan keken de onderzoekers ook nog naar motivatie. Die ging bij de experimentele groep niet spectaculair omhoog. In sommige gevallen zelfs licht achteruit. Ook dat is geen verrassing. Beter worden in iets moeilijk betekent niet automatisch dat je het leuker gaat vinden. Soms wordt het net duidelijker hoe moeilijk het is.

Wat neem je hier nu uit mee? Misschien vooral dit: stop met zoeken naar dé interventie die alles oplost. Goed schrijfonderwijs zit niet in één truc, maar in een aantal vrij robuuste principes die we eigenlijk al lang kennen. Leerlingen laten plannen. Modelleren hoe jij denkt. Werken met voorbeelden. Gerichte feedback geven. Tijd nemen om te herwerken. Niet spectaculair, wel doordacht.

Alleen: verwacht geen mirakels.