De voorbije jaren is onderzoek via bijvoorbeeld surveys massaal online gegaan. Dat had veel voordelen: minder drempels, meer inclusie, lagere kosten. Zeker in onderzoek met jongeren werkt een Zoom- of Teamsgesprek vaak minder intimiderend dan een schoollokaal met vreemde onderzoekers. Maar onder de radar is er een nieuwe, bijzonder ongemakkelijke bedreiging mee binnengekomen: deelnemers die helemaal geen deelnemers zijn.
In een recente commentaar in Journal of Adolescent Health beschrijven Pitt, Rubin en Smith hoe het fenomeen van “imposter participants” groeiend en ondertussen zelfs industrieel lijkt te worden. Sommige studies kregen tot 80% valse aanmeldingen binnen. In hun eigen onderzoek met jongeren werd 200 van de 250 aanmeldingen als verdacht beschouwd. Acht op tien. Dan heb je geen steekproefprobleem meer, maar een fundamenteel betrouwbaarheidsprobleem. En het raakt precies de groepen die we net méér wilden bereiken door online te werken.
De klassieke lijst met rode vlaggen blijkt bij adolescenten bijzonder slecht te werken: camera uit, vage antwoorden, slechte audio, voorkeur voor vouchers. Niet omdat fraudeurs zo creatief zijn, maar omdat échte jongeren precies hetzelfde doen. Jongeren die in drukke of krappe gezinnen wonen, in rurale gebieden zonder stabiel wifi-bereik, of die geen bankkaart hebben, lijken plots op fraudeurs. De voorgestelde oplossingen riskeren dus om net de kwetsbare stemmen weg te filteren.
Het artikel toont ook hoe groot de ethische spagaat wordt. Organiseer je groepsgesprekken met “jongeren”, en blijkt achteraf één deelnemer een onbekende volwassene te zijn, dan heb je een serieus veiligheidsprobleem. Maar strenge identiteitschecks kunnen dat broze vertrouwen even snel breken. Een paspoort vragen aan een 13-jarige die voor het eerst meedoet aan onderzoek? Zeker in landen als de VS: succes daarmee.
Interessant is dat de onderzoekers hun eigen jongeren als co-researchers inschakelden om mogelijke fraude te detecteren. Dat leverde bijzonder herkenbare inzichten op: taal die net te formeel is, AI-achtige zinnen, of geen idee hebben welk “schooljaar” bij welke leeftijd hoort. Dingen die wij als volwassenen soms niet eens zouden opmerken. De jongeren stelden ook alternatieven voor, zoals beloningen die je enkel lokaal kan besteden, waardoor buitenlandse fraudeurs afhaken.
Sommige oplossingen zijn verrassend eenvoudig en tegelijk ingewikkeld. Open kaart spelen over het probleem bijvoorbeeld. De onderzoekers beschreven hoe ze deelnemers uitlegden waarom er soms om een vorm van identificatie wordt gevraagd. Eerlijkheid blijkt minder ondermijnend dan wantrouwen. Maar dat blijft balanceren: te streng, en je sluit échte jongeren uit; te soepel, en je onderzoeksdata stort in elkaar.
Wat blijft hangen na het lezen van deze commentaar is niet de technologie, maar de ironie. We schuiven naar online omdat het inclusiever en toegankelijker is, en creëren tegelijk nieuwe drempels. We wíllen jongeren serieus nemen als onderzoekspartners, maar moeten hen ook beschermen tegen wie zich als hen voordoet. Dat is geen klein probleem. Maar het wordt nog groter als we doen alsof het wel meevalt.