Wanneer er een nieuwe analyse van PISA-data over growth mindset verschijnt, is de verleiding groot om snel conclusies te trekken over wat scholen “zou moeten doen”. Zeker wanneer de dataset indrukwekkend is: PISA 2022, 74 landen, meer dan een half miljoen leerlingen. Het recente PLOS One-artikel van Pimmada Charoensilp en collega’s dat Carl Hendrick deelde, past perfect in dat patroon. De vraag die ik wil beantwoorden is dan steeds: wat leert dit onderzoek ons werkelijk?

De auteurs onderzoeken de samenhang tussen een zelfgerapporteerde growth mindset en wiskundeprestaties, en bekijken of sociaaleconomische status die relatie versterkt of verzwakt. Methodologisch is dat netjes uitgevoerd binnen de grenzen van PISA-onderzoek. Maar precies daar ligt ook de beperking die niet mag worden weggemoffeld. Ik val in herhaling, maar dit zijn correlaties, geen causale effecten. Wie mijn eerdere post over growth mindset-interventies las, weet waarom dat onderscheid cruciaal is.

De resultaten zijn verder allesbehalve eenduidig. In een meerderheid van de landen is er een kleine, positieve samenhang tussen growth mindset en wiskunde. In een aanzienlijk aantal landen is er geen samenhang, en in enkele zelfs een negatieve. Ook de rol van sociaaleconomische status blijkt wisselvallig. Soms lijken leerlingen met een lagere SES iets meer te “profiteren”, soms juist leerlingen met een hogere SES, en in meer dan de helft van de landen speelt SES helemaal geen modererende rol.

Wie hier een universele les in zoekt, komt van een kale reis terug.

Belangrijker nog zijn de effectgroottes. Zelfs waar de samenhang statistisch significant is, blijven de effectgroottes klein, zeker in vergelijking met de impact van sociaaleconomische verschillen. Dat sluit naadloos aan bij wat eerdere meta-analyses al lieten zien, en bij de conclusie van mijn eerdere blog: growth mindset is geen hefboom die ongelijkheid zomaar verkleint.

Wat deze studie wél scherp laat zien, is hoe contextafhankelijk het hele verhaal lijkt. Een overtuiging werkt wellicht alleen als de omgeving mee werkt. Zonder degelijk onderwijs, dito instructie en reële kansen om te leren, wordt growth mindset al snel een morele opdracht aan leerlingen in plaats van een verantwoordelijkheid van het systeem.