Ook ik kreeg al mails over artikels of papers die ik zogezegd geschreven heb, maar die simpelweg niet bestaan. Het is een fenomeen die onderzoekers steeds vaker mee te maken krijgen door AI-systemen die overtuigend klinkende, maar verzonnen referenties produceren. Via Inside Higher Ed ontdekte ik dat deze ondertussen een naam hebben: Frankencitations. Dit zij citaten die samengesteld lijken uit bestaande auteurs, halve titels, echte journals en compleet fictieve details.
Maar eerlijk? Dit is volgens mij niet alleen een AI-probleem.
Tijdens het uitzoeken van mythes in onderwijs botsen we voortdurend op foutieve citaten. Artikels die auteurs verkeerd weergeven. Onderzoekers die uitspraken toegeschreven krijgen die nergens terug te vinden zijn. Verwijzingen die van paper naar paper gekopieerd worden zonder dat iemand nog de oorspronkelijke bron controleert. Zo belandden we bijvoorbeeld bij de beroemde piramide van Maslow, terwijl die piramide nergens in zijn eigen werk voorkomt. Soms blijkt een studie simpelweg niet te bestaan. Soms bestaat ze wel, maar zegt ze iets totaal anders dan wat iedereen blijft herhalen. Dat proces heet citation laundering: twijfelachtige, foutieve of onbewezen claims krijgen steeds meer geloofwaardigheid doordat mensen ze blijven citeren zonder nog naar de originele bron terug te keren.
Vaak is dat zelfs een van de grootste frustraties van ons werk. Niet alleen bronnen zoeken, maar ook uitzoeken of ze écht bestaan. En als ze bestaan: of mensen ze correct hebben gelezen.
AI versnelt en vergroot dat probleem wellicht. Een taalmodel kan immers heel geloofwaardig “academisch klinken”. Maar de voedingsbodem lag er al lang. Citation laundering, bronvervuiling en academische telefoontjespelen bestonden ruim voor ChatGPT.
Frankencitations betekenen dus volgens mij niet dat technologie plots fouten introduceert, maar dat ze zichtbaar maakt hoe afhankelijk wetenschap en onderwijs vaak zijn van vertrouwen in tweedehandsbronnen.
Of korter: controleer af en toe eens de voetnoten. Asking it for a friend.