Dit weekend las ik dit bericht bij ScienceDaily.  Zoals bij elk goed persbericht is de boodschap er eentje die behoorlijk uitnodigt om erop te klikken: meerdere talen spreken zou je brein tot dertien jaar jonger kunnen houden. Dit klinkt veelbelovend, zeker voor wie meerdere talen spreekt of die DuoLingo nu al installeert. De krantenartikels schrijven bijna zichzelf, maar… is dat een goed idee of niet? Een verhaal over kritisch lezen!

Natuurlijk wilde ik het onderzoek lezen en daar botste ik direct op een eerste probleem. Het onderzoek is onvindbaar. Er is noch een paper noch een preprint op dit moment ergens online. Het enige dat er is, is dit persbericht over onderzoek dat deze zomer werd gepresenteerd op het FENS Forum 2026, een groot congres over neurowetenschappen. Begrijp me niet verkeerd, het maakt het onderzoek niet plots slecht. Maar het leek me wel een mooie aanleiding voor een kleine oefening: hoe ga je eigenlijk om met een wetenschappelijk persbericht als je het onderzoek zelf niet kunt lezen?

1. Zoek het onderzoek

Laten we beginnen met een open deur en de stap die ik al zette. Een persbericht is geen onderzoek. Het is communicatie over onderzoek, meestal geschreven met heel een ander doel dan een wetenschappelijk artikel en meestal niet noodzakelijk door de onderzoekers.

Hier bleek dat het onderzoek nog niet gepubliceerd is en dat er ook nog geen preprint is. We moeten het dus voorlopig doen met wat de onderzoekers op het congres presenteerden en wat daarover naar buiten werd gebracht.

Dat betekent meteen dat er vragen zijn die ik niet kan beantwoorden. En dat is belangrijk om te onthouden voor de rest van dit verhaal.

2. Bekijk waar het bericht vandaan komt

ScienceDaily doet hier wat ScienceDaily heel vaak doet: wetenschappelijk nieuws verspreiden dat oorspronkelijk van universiteiten, onderzoeksinstellingen of wetenschappelijke organisaties komt.

De oorspronkelijke publieke bron bleek communicatie rond het FENS Forum. Dat is nuttig om te weten. Als je vervolgens vijf websites vindt die ongeveer hetzelfde schrijven, heb je niet noodzakelijk vijf onafhankelijke bevestigingen gevonden. Het kunnen vijf versies van hetzelfde persbericht zijn of gewoon berichten gebaseerd op dit persbericht.  Verschillende berichten over hetzelfde onderzoek maken iets niet noodzakelijk sterker als ze allemaal terug te brengen zijn tot slechts 1  bron.

3. Wat hebben de onderzoekers eigenlijk gemeten?

Als je toch verder wil met dit persartikel zonder toegang tot het onderzoek, vraag je af wat de onderzoekers hebben gemeten. Gelukkig krijgen we hier wel antwoord op. Ze gebruikten magneto-encefalografie, kortweg MEG. Daarmee kun je hersenactiviteit meten en onder andere naar patronen in de functionele verbindingen tussen verschillende hersengebieden kijken (ja, dit moest ik ook opzoeken).

Ze gebruikten eerst de gegevens van 728 mensen om met machine learning een zogenaamde brain ageing clock te bouwen. Heel eenvoudig gezegd betekent dat dat een algoritme heeft geleerd welke leeftijd doorgaans bij bepaalde patronen in de hersenen hoort. Dit was de basis.

In een tweede stap werd vervolgens dat model toegepast op een andere groep van 144 mensen uit Baskenland, die één tot vier talen spraken met dit als opvallende resultaat: Vergeleken met eentaligen werd de brain age van mensen die twee talen spraken ongeveer zes jaar jonger geschat. Bij drie talen was dat ongeveer zeven jaar en bij vier talen zelfs dertien jaar.

Maar… heb je gemerkt wat er ondertussen subtiel gebeurde? “Je brein is dertien jaar jonger” betekent hier namelijk niet dat onderzoekers de biologische leeftijd van de hersenen hebben gemeten en ontdekten dat die hersenen letterlijk dertien jaar jonger waren. Het betekent wel dat een statistisch model op basis van patronen in hersenactiviteit een lagere leeftijd voorspelde. Dat is voor alle duidelijkheid nog steeds meer dan interessant, maar niet helemaal hetzelfde.

4. Kijk naar het onderzoeksdesign

De vertaalslag van onderzoek naar persbericht leverde nog wel een belangrijke vertekening op.  De kop suggereert namelijk behoorlijk snel dat het spreken van meerdere talen je hersenen jong houdt. De kop is met het woord could nog behoorlijk voorzichtig geformuleerd, maar suggereert al snel dat het spreken van meerdere talen je hersenen jong houdt. Juist, de klassieker causaliteit versus correlatie is terug. En je vermoedt het al: dat gebeurde hier niet.

Mensen werden niet willekeurig toegewezen aan een groep die één, twee, drie of vier talen moest leren. Ze werden ook niet jarenlang gevolgd, terwijl sommigen extra talen leerden en anderen dat niet deden. In deze studie vergeleken de onderzoekers mensen die al verschilden in hun taalervaring. Het is dus observationeel onderzoek.

Je kunt dan vaststellen dat meertaligheid samenhangt met een jongere geschatte brain age. Je kunt veel moeilijker zeggen dat meertaligheid die jongere brain age veroorzaakt.

5. Wie zijn die 144 mensen?

In feite raken we al vrij ver in onze ontleding, maar bij deze vraag begon ik het wetenschappelijke artikel pas echt te missen. 728 deelnemers voor het trainen van een model klinkt behoorlijk indrukwekkend. Maar de interessante vergelijking tussen mensen die één, twee, drie en vier talen spreken, gebeurde uiteindelijk bij 144 mensen.

Dan wil ik bijvoorbeeld weten hoeveel mensen er precies in elke groep zaten. Hoeveel van deze 144 deelnemers spraken effectief vier talen? Hoe groot waren de onzekerheidsintervallen rond die spectaculaire dertien jaar? Hoe robuust bleef het resultaat bij verschillende analyses? De antwoorden kunnen hier geruststellend zijn, maar we weten het niet. Nu zou je zelf dingen kunnen beginnen gokken, maar doe dit niet. Wat je niet weet, moet je ook niet zelf invullen.

6. Zijn er andere verklaringen mogelijk?

Even terug iets goed dat we kunnen lezen in het persbericht. De onderzoekers hielden onder andere rekening met leeftijd, geslacht en opleiding. Maar… mensen die meerdere talen spreken kunnen natuurlijk op nog veel meer manieren verschillen van mensen die één taal spreken.

Laten we even stilstaan bij enkele andere mogelijke verschilpunten die een rol kunnen spelen. Zo hebben ze misschien andere beroepen. Ze kunnen ook meer reizen. Andere sociale netwerken kunnen een rol spelen. Door dit alles gebruiken ze hun hersenen misschien op andere manieren. Misschien zijn mensen die cognitief sterker blijven ook beter in staat om verschillende talen te leren en te blijven gebruiken. Dat laatste is dus een omkering van de redenering die het persbericht suggereert!

Dit alles betekent niet dat meertaligheid geen effect kan hebben. Het betekent enkel dat dit onderzoek die alternatieve verklaringen niet zomaar kan uitsluiten.

En eerlijk is eerlijk: in het persbericht erkennen de onderzoekers zelf dat bijvoorbeeld levensstijl en sociale betrokkenheid een rol kunnen spelen.

Dat brengt ons bij de laatste tip.

7. Lees vooral ook de voorzichtige zinnen

Bij wetenschappelijke persberichten is het meestal interessant om niet enkel de titel en de eerste alinea te lezen, maar juist ook te zoeken naar woorden als may, could, association, limitations en further research.

Vanaf dan vind je vaak een heel ander onderzoek terug dan de titel beloofde. Dit is niet omdat de persdienst van de universiteit je wou misleiden. Ze deden hun job, een persbericht moet aandacht trekken. Maar vaak is er een heel heen-en-weer mailverkeer geweest tussen de onderzoekers en de persdienst. Een onderzoeker moet wetenschappelijk zorgvuldig formuleren. Er zo kan er soms iets merkwaardigs gebeuren.

Het verhaal begint bij de onderzoekers met:

Een statistisch model schat op basis van hersenactiviteit een lagere brain age bij meertalige deelnemers.

En enkele vertaalslagen later lees je in het persbericht:

Meerdere talen spreken houdt je brein tot dertien jaar jonger.

En dat laatste gaat de wereld rond.

Afrondend: is dit onderzoek slecht?

Oprecht gezegd: geen flauw idee. Meer nog: ik vind het resultaat interessant. Er lijkt – nog steeds volgens het persbericht – sprake van een soort van dosis-responsrelatie. Dit betekent in dit geval dat meer talen samen gingen met een jongere geschatte brain age. Ook een vroegere verwerving van een tweede taal en een grotere taalvaardigheid hingen daarmee samen. Geen onbelangrijke thema’s in onderwijs!

En in mijn zoektocht ontdekte ik bovendien dat dezelfde onderzoeksgroep eerder al onderzoek publiceerde waarin meertaligheid samenhing met minder versnelde veroudering. Het nieuwe onderzoek probeert daar nu met een heel andere maat naar te kijken. Er is dus genoeg reden om benieuwd te zijn naar de uiteindelijke paper als die ooit de peer review haalt.

Deze post was dus niet bedoeld om dit onderzoek af te kraken, maar omdat het een mooie aanleiding gaf voor dit punt: een wetenschappelijk persbericht hoeft niet fout te zijn om je toch op het verkeerde been te zetten.