Stel, je hebt je hele leven bekend gestaan voor een theorie maar naar het einde van je leven begin je te beseffen dat wat je stelde misschien niet helemaal of helemaal niet correct was. Er zijn zo voorbeelden genoeg te vinden in onderwijsonderzoek. Ik weet van gesprekken met directe medewerkers van Piaget dat de man zijn theorie niet kon loslaten, ook al kwam de evidentie snel dat het complexer was dan hij dacht. Of bijvoorbeeld Howard Gardner die trouwens zelf wel schreef hoe zijn theorie van meervoudige intelligenties wellicht achterhaald geworden is. Of Maslow die zich ronduit ergerde over hoe zijn hiërarchie te pas en te onpas opdook terwijl hij zelf al wist dat ze wellicht fout was (en nochtans blijft de piramide die zelfs niet in het werk van Maslow staat opduiken, tot in leerplannen toe).

Waarom begin ik hierover? Om twee redenen. De voorbij weken is een populaire theorie in vooral het kleuteronderwijs met de vinger gewezen als een van de grote oorzaken voor de achteruitgang van het Vlaamse onderwijs. Gisteren reageerde de man achter deze theorie voor het eerst met een manifesto.

Verschillende van de oorspronkelijke ideeën zijn ondertussen op zijn minst genuanceerd geraakt. We weten met de huidige kennis dat de link tussen motivatie, welbevinden en leren behoorlijk complex en wederzijds is. Kan het zijn dat deze theorie mee problemen heeft veroorzaakt? Het kan. Het is moeilijk aan te tonen, maar het kan een rol gespeeld hebben, ook al is de theorie een kind van zijn tijd.

De relativering van kennis – een andere boosdoener die genoemd wordt als oorzaak – was een breder gegeven die ook duidelijk opdook de voorbije decennia. Het is geen toeval dat we deze als mythe opnamen in ons eerste mytheboek.

Ook het sociaal-constructivisme – verwant met beide vorige elementen – als filosofie heeft ook wellicht deels meegespeeld. In de eerste versie van zijn Visible Learning-boek schreef Hattie dat als je wil dat je leerlingen absoluut niets leren, dat een sociaal-constructivistische aanpak wellicht een goeie aanpak is. Maar… werkvormen die sociaal-constructivistisch ingeschat kunnen worden zoals probleemgestuurd onderwijs blijken in dezelfde editie van dat boek misschien minder geschikt voor het aanleren van nieuwe leerstof maar wel degelijk geschikt om leerstof vast te zetten.

Ik zou nog ‘verdachten’ kunnen aanvullen en bespreken – wat ik deels al eerder deed – maar er is een tweede reden waarom ik erover begin. Momenteel zijn we met verschillende wetenschappers, opiniemakers,… ook over onderwijs aan het praten. Ook vaak goed geïnformeerd door wetenschap, iets wat ik enkel maar kan toejuichen.

Tegelijk is het ook nog steeds met de kennis van nu. Misschien komt er ooit een inzicht dat veel van wat we nu voor (relatief) zeker aannemen, op de helling zet. We weten echt wel zeer zeker dat een phonics-benadering beter is dan de globale leesmethode. De kans dat dit na vele leesoorlogen en ontelbare onderzoeken nog keert is echt wel klein. Maar… ik kan nooit met zekerheid zeggen dat er nooit een betere manier zal gevonden worden.

Bij het spel van wetenschap hoort dat er zaken gecorrigeerd worden. En dus kan het zijn dat binnen zoveel jaren ik ook zal moeten zeggen ‘daar had ik het fout’.

P.S.: we zijn al een tijdje de twee mytheboeken aan het updaten. Een zeer groot werk, voorlopig lijkt bijna alles nog steeds correct te zijn, maar… je leest het goed: er zijn zoals altijd nieuwe nuances.

P.P.S: voor de mensen die de referentie van de titel niet door hebben, check deze klassieker.