Ik bekeek de eerste uitzending van Basisschool Balder. In deze vierdelige documentaire wordt een jaar gevolgd op een basisschool vlak bij het Brusselse Zuidstation. Ik wil schrijven over deze reeks, niet als pedagoog die het beter weet, maar wel af en toe duiden of vragen deel waar ik zelf mee zit.

Juf Tessa neemt het 6e leerjaar op zich, in een school waar 98% van de leerlingen thuis geen Nederlands spreekt. De school kampt met huisvestingsproblemen, armoede, drugs en het lerarentekort. Directeur Mike, samen met adjunct Sandra en zorgcoördinator Laura, probeert een bedreigde school weer perspectief te geven.

Wie het onderwijs kent, herkent meteen hoe veel problemen in één school kunnen samenkomen. Deze school kreeg een negatieve doorlichting, het vorige schooljaar eindigde in chaos: drie klassen zaten zonder leerkracht. Te midden van die miserie werden de Vlaamse toetsen afgenomen, die vaak pijnlijk duidelijk maakten hoe groot de achterstand is. Tegelijk zie je dat er heel wat nieuwe mensen starten voor de klas, maar vaak mensen die niet echt als leerkracht voor die doelgroep zijn opgeleid. Even vaak wellicht pendelaars die zelf niet in Brussel wonen. Mike doet zijn uiterste best zijn team te ondersteunen, moed in te praten, ter hulp te komen als ze er niet meer uitraken.

De makers tonen veel, soms verrassend veel. Gezichtjes zijn af en toe geblurd, maar sommige klasdiscussies worden zonder schroom in beeld gebracht. Het maakt de reeks leerrijk: je krijgt een rauw beeld van wat je als leraar allemaal kan meemaken, zowel het mooie als het zware. Tegelijk heb ik tijdens de uitzending vaak met een zeer dubbel gevoel gezeten. Aan de ene kant is het goed om deze realiteit te tonen, aan de andere kant: moeten we deze kinderen niet beschermen?

Ook de context komt voorbij: het letterlijke, fysieke plaatstekort in de Brusselse betonnen jungle, met een minuscule speelplaats en twee vestigingen die straten uit elkaar liggen. Het contrast met de vorige school van de directeur kan niet groter zijn. Daar werkte hij in een Freinetschool, met anderhalve hectare groen en klaslokalen die qua ruimte dubbel zo groot waren.

Het zesde leerjaar staat in de eerste aflevering centraal. De geschiedenis van de klas weegt zwaar door. Voor juf Tessa, die eigenlijk opgeleid is als leraar Nederlands in het secundair, is het een bijzonder heftig pad. Ze ziet de kinderen duidelijk enorm graag, maar de voldoening in haar job lijkt met de dagen waarin ze gevolgd wordt, steeds minder te worden. De onderlinge conflicten tussen leerlingen maken het bijvoorbeeld moeilijk. Het is een van de zaken die het werk voor het onderbemande team zo belastend maakt.

Tegelijk krijg je ook inkijk in sommige thuissituaties. Een jongen wordt gevolgd van wie de moeder ziek is. Hij neemt een mantelzorgrol op, maar wordt er ook om gepest. Het is een harde realiteit, en tegelijk een pijnlijke reminder: één op vijf kinderen in Vlaanderen is mantelzorger.

Een zin uit de reeks blijft hangen: “In een school is nooit iets de verantwoordelijkheid van één iemand.” Toch zie je hoe de leerkracht van het zesde voortdurend moet corrigeren en bijsturen, en hoe zwaar dat wordt. Er zijn mooie momenten, vol liefde en verbondenheid, maar de moeilijke momenten overheersen. Maar die zin snijdt dieper dan je denkt. Want wie in deze school keihard zijn of haar best doet, doet dit in zeer moeilijke omstandigheden. Zoals juf Tessa het zegt: elk kind heeft hier wel een rugzakje, terwijl het op een andere school een kind op drie klassen lijkt te zijn.

Zou jij het kunnen? Ik vroeg het me af, maar wellicht niet. Er zijn veel onderwijsfilms gemaakt waarin 1 leerkracht het verschil maakt, vaak in dergelijke scholen. De oerfilm is Blackboard Jungle, in een latere versie gekend als Dangerous Minds met Michelle Pfeiffer. Maar het is vaak een illusie te denken dat 1 persoon alle problemen en uitdagingen kan oplossen die in deze documentaire de revue passeren. Ook niet 1 directeur – al kan die veel, ook niet 1 schepen van onderwijs, ook niet 1 minister van onderwijs.

Je hoopt dat het beter zal worden in de volgende afleveringen, maar de vooruitblik doet weinig goeds vermoeden.

Lees hier mijn stuk over aflevering 2

Lees hier mijn stuk over aflevering 3

Lees hier mijn stuk over aflevering 4