Net verscheen de nieuwe editie van Education at a Glance 2025, het jaarlijkse OESO-rapport dat de stand van het onderwijs wereldwijd in kaart brengt en vaak een samenvatting is van veel van wat de OESO eerder het voorbije jaar publiceerde. Het rapport barst zoals altijd van de cijfers, maar dit jaar ligt de nadruk sterk op het hoger onderwijs en op de vaardigheden van volwassenen. Niet onlogisch, omdat de PIAAC-resultaten recenter zijn dan de PISA-resultaten. De OESO ziet op verschillende plekken mooie vooruitgang, maar waarschuwt tegelijk voor hardnekkige ongelijkheden.

Tertiair onderwijs: hoog, maar niet voor iedereen

Nooit eerder haalden zoveel jongeren een diploma hoger onderwijs: gemiddeld 48% van de jonge volwassenen in de OESO-landen. Dat is bijna een verdubbeling sinds 2000. Maar de groei stokt: sinds 2021 stijgt het percentage nauwelijks nog. En belangrijker: de sociale kloof blijft immens, zoals ik al deze ochtend Andreas Schleicher citeerde. Wie ouders heeft zonder diploma secundair onderwijs, haalt veel minder vaak een hoger diploma (26%) dan wie minstens één hoogopgeleide ouder heeft (70%).

Op dat punt krijgt Vlaanderen dus een pluim van de OESO. Samen met Denemarken en Engeland wordt onze regio genoemd als voorbeeld waar de kloof tussen kansarme en kansrijke jongeren kleiner is geworden. Dat is goed nieuws, al blijft de ongelijkheid groot. Dat Vlaanderen positief opvalt, zegt vooral iets over hoe hardnekkig dit probleem in veel andere landen blijft bestaan.

Diploma’s zijn niet genoeg: de vaardighedenkwestie

Het rapport maakt een belangrijk onderscheid dat vaak onderbelicht blijft. We kijken meestal naar diploma’s, maar minstens even cruciaal zijn de vaardigheden die mensen effectief hebben. Hier verwijst de OESO naar PIAAC, het internationale onderzoek naar de vaardigheden van volwassenen.
Belangrijk detail: dit gaat dus níet over PISA (de toets voor 15-jarigen), maar over volwassenen tussen 25 en 64 jaar. En wat blijkt? Terwijl in veel landen de geletterdheid van volwassenen de voorbije tien jaar achteruitging, bleven de scores in Vlaanderen opvallend stabiel. Dat beschreef ik al in december positief, maar ook hier zijn er grote verschillen: mannen zonder diploma secundair doen het beter dan vrouwen in dezelfde groep, en volwassenen met een migratieachtergrond scoren gemiddeld veel lager, vooral wie thuis niet het Nederlands spreekt.

Uitval en rendement in het hoger onderwijs

Een ander pijnpunt dat de OESO aankaart: de uitval in het hoger onderwijs. Slechts 43% van de studenten rondt zijn bachelor af binnen de voorziene studieduur; na drie jaar extra haalt nog altijd bijna een derde de eindstreep niet. Mannen vallen vaker uit dan vrouwen. De OESO pleit voor betere studiekeuzebegeleiding, meer ondersteuning onderweg en ook het erkennen van deelcertificaten zodat studenten niet met lege handen achterblijven.

Lerarentekorten: Vlaanderen niet immuun

Tenslotte de leraren: in veel landen zijn er steeds meer niet-ingevulde vacatures. Vlaanderen staat hier opnieuw genoemd. In 2022/23 waren 2,4% van de jobs in het secundair en 1,3% in het basisonderwijs niet ingevuld. Dat lijkt beperkt, maar structureel is het zorgwekkend: de openstaande vacatures overstijgen al jaren het aantal afgestudeerden uit de lerarenopleiding. Vlaanderen heeft, net als zestien andere landen, trajecten opgezet om mensen uit andere sectoren vlotter te laten instromen. Maar de vraag is of dat voldoende zal zijn.

Tot slot

Voor wie het onderwijs – en deze blog  – actief volgt, biedt het OESO-rapport weinig nieuws.  Tegelijk is het rapport een herinnering dat we twee dingen tegelijk moeten doen. Enerzijds kansen blijven vergroten, al doet Vlaanderen het daar op sommige punten dus beter dan andere landen. Anderzijds ongelijkheid benoemen waar die zich hardnekkig vastzet: bij de toegang tot hoger onderwijs, in de uitval tijdens opleidingen, in de vaardigheden van volwassenen met een migratieachtergrond, en in het leraarschap. Alleen door beide sporen te combineren – meer toegang én meer kwaliteit – vermijden we dat mooie cijfers over diploma’s de echte problemen verdoezelen.