Waarom kampen steeds meer jongeren met mentale problemen? Het is een vraag die regelmatig terugkeert in media, beleid, onderzoek en ook deze blog. Mijn boodschap is tot nu toe dat het zelden eenvoudig en eenduidig blijkt. Sociale media, slaaptekort, prestatiedruk, economische onzekerheid, veranderende verwachtingen, diagnostiek, maatschappelijke gebeurtenissen zoals corona… Het lijstje mogelijke verklaringen is ondertussen lang. Nieuwe onderzoeksresultaten die ik vond via Dirk Van Damme, suggereren dat we misschien nog een extra element aan die lijst mogen toevoegen: perfectionisme.
Een nieuwe meta-analyse van Thomas Curran en collega’s bracht gegevens samen van meer dan 82.000 studenten uit de Verenigde Staten, Canada en het Verenigd Koninkrijk, verzameld tussen 1988 en 2024. De conclusie is opvallend. Jongeren lijken zichzelf niet alleen hogere eisen op te leggen dan vroeger, maar ervaren ook steeds sterker dat anderen hoge verwachtingen van hen hebben. Bovendien nemen twijfel over eigen prestaties en angst om fouten te maken toe.
Dat is relevant omdat perfectionisme al langer bekendstaat als een risicofactor voor angst, depressie en andere psychische problemen. De onderzoekers stellen bovendien vast dat die relatie doorheen de tijd niet verzwakt is. Als perfectionisme vaker voorkomt, vertaalt dat zich ook in een groter risico op mentale problemen op bevolkingsniveau.
Voor alle duidelijkheid: dit onderzoek bewijst niet dat perfectionisme de oorzaak is van de stijging in mentale problemen. Daarvoor is het type onderzoek niet geschikt. Het toont wel dat beide ontwikkelingen samen voorkomen. De auteurs schuiven verschillende mogelijke verklaringen naar voren, waaronder toenemende sociale vergelijking, meritocratisch denken, economische onzekerheid en sociale media. Maar dat zijn hypotheses die verder onderzocht moeten worden.
Interessant is ook wat dit onderzoek niet doet. Het verklaart bijvoorbeeld niet rechtstreeks waarom meisjes vaker mentale problemen rapporteren dan jongens. Toch is daar mogelijk een verband. Uit ander onderzoek weten we dat meisjes gemiddeld gevoeliger zijn voor sociale evaluatie, vaker piekeren en gemiddeld hoger scoren op bepaalde vormen van perfectionisme. Dat maakt het aannemelijk dat perfectionisme een deel van dat verschil mee kan helpen verklaren. Maar dat blijft voorlopig speculatie, ook van mijn kant.
Discussies over mentale gezondheid van jongeren vervallen soms in de zoektocht naar één grote verklaring. Sociale media krijgen die rol regelmatig toebedeeld, net zoals vroeger videogames, smartphones of prestatiedruk dat deden. De werkelijkheid is waarschijnlijk minder eenvoudig. Mentale gezondheid ontstaat uit een samenspel van factoren.
Dit onderzoek levert daarom geen definitief antwoord op. Het voegt vooral nog een mogelijk stukje toe aan een complexe puzzel. En misschien is dat precies waarom het de moeite waard is om er aandacht aan te besteden.