Een van de moeilijkste vragen na een scheiding is ongetwijfeld: bij wie zullen de kinderen wonen? Is het beter dat kinderen afwisselend bij beide ouders verblijven? Of is het aangewezen dat ze hoofdzakelijk bij één ouder wonen? Het kan een onmogelijke vraag zijn bij een individuele echtscheiding, maar ook in het algemeen is het geen gemakkelijk vraagstuk. Vaak is het standpunt dan gebaseerd op persoonlijke ervaringen en overtuigingen. En ook de wetenschap was niet altijd zo eenduidig.

Een nieuwe studie van onderzoekers verbonden aan onder andere Yale, Duke en Stockholm University levert nu een stuk betere evidentie voor dit gevoelige en moeilijke debat. De conclusie van Stella Canessa en een heel pak collega’s lijkt relatief duidelijk: voor de meeste gezinnen in hun onderzoek lijkt co-ouderschap gunstiger uit te pakken dan een regeling waarbij de kinderen hoofdzakelijk aan slechts één ouder worden toegewezen. Toch is het belangrijk verder te lezen.

Niet zomaar vergelijken

Iets dergelijks onderzoeken, klinkt eenvoudiger dan het eigenlijk is. Gezinnen die voor co-ouderschap kiezen verschillen namelijk al vaak vóór de scheiding van gezinnen waar dat niet lukt. Misschien communiceren de ouders beter, is er minder conflict of zijn de financiële omstandigheden anders. Vergelijk je die groepen zomaar, dan weet je nooit zeker of de verschillen door de regeling zelf komen of door die onderliggende verschillen.

De onderzoekers vonden daarom een ingenieuze oplossing. Ze verzamelden meer dan 25 jaar aan Zweedse gerechtelijke uitspraken over voogdij en koppelden die aan administratieve gegevens over inkomen, schoolresultaten en gezondheid. Vervolgens maakten ze gebruik van een bijzonder kenmerk van het Zweedse rechtssysteem: zaken worden in principe willekeurig aan rechters toegewezen. Maar sommige rechters kiezen blijkbaar veel vaker voor co-ouderschap dan hun collega’s. Hierdoor kunnen gezinnen die eigenlijk sterk op elkaar lijken toch een andere beslissing krijgen, puur omdat ze toevallig een andere rechter toegewezen kregen. Juist, toen ik dit las, moest ik ook een paar keer in mijn haar krabben. Tegelijk maakt dit deze studie methodologisch veel sterker dan de meeste eerdere onderzoeken.

Vaders lijken het meest te winnen

De onderzoekers zien de grootste effecten bij vaders. Vaders die co-ouderschap kregen, hadden in de jaren daarna hogere inkomens. Opvallend genoeg ging het vooral om vaders die anders een grotere kans hadden gehad om net onderaan de inkomensverdeling terecht te komen. Daarnaast gebruikten ze duidelijk minder antidepressiva, wat wijst op een betere mentale gezondheid.

De onderzoekers vermoeden dat het behouden van een actieve rol als ouder zorgt voor meer stabiliteit, meer betrokkenheid en misschien ook meer motivatie om werk en gezinsleven opnieuw vorm te geven. Voorwaar, niet onbelangrijk.

Voor moeders verandert weinig

Bij moeders vonden de onderzoekers nauwelijks effecten. Hun inkomen veranderde niet betekenisvol en ook voor de mentale gezondheid vonden ze geen duidelijke verschillen tussen beide regelingen.

Dat klinkt misschien verrassend, maar eigenlijk is het logisch. Wanneer kinderen hoofdzakelijk bij één ouder wonen, is dat in Zweden meestal bij de moeder. Voor moeders verandert de dagelijkse ouderrol dus minder fundamenteel dan voor vaders.

Ook kinderen lijken te profiteren

Misschien nog interessanter en wellicht belangrijker voor veel mensen die deze post lezen, zijn de resultaten voor de kinderen zelf. Kinderen in een co-ouderschapsregeling behaalden gemiddeld hogere testscores op school en gingen vaker naar scholen met betere onderwijsresultaten. Opvallend genoeg vonden de onderzoekers geen aanwijzingen dat een bepaalde vorm van regeling leidde tot meer ernstige mentale gezondheidsproblemen bij kinderen, gemeten via het gebruik van antidepressiva, angstremmers of ADHD-medicatie.

Dat is belangrijk, omdat tegenstanders van co-ouderschap vaak vrezen dat het voortdurend wisselen tussen twee huizen extra stress veroorzaakt. In deze studie vonden de onderzoekers daarvoor geen evidentie.

Maar…

Betekent dit nu dat co-ouderschap altijd de beste oplossing is? Dat is te snel gesteld. Ten eerste gaat het onderzoek over Zweden, een land met een uitgebreid sociaal vangnet, veel kinderopvang en een lange traditie van betrokken vaderschap. Resultaten zijn daarom niet één-op-één overdraagbaar naar Vlaanderen of Nederland, ook al hebben we hier ook geen slecht sociaal vangnet, maar toch.

Daarnaast geldt het gevonden effect vooral voor gezinnen waarbij de uiteindelijke beslissing werkelijk afhing van welke rechter de zaak behandelde. Extreme vechtscheidingen of dossiers met bijvoorbeeld huiselijk geweld vallen grotendeels buiten deze conclusies.

Ook merkte je wellicht al dat mentale gezondheid werd gemeten via medicatiegebruik. Dat is een betrouwbare administratieve maat, maar vertelt uiteraard niet het volledige verhaal over welzijn, stress of geluk.

Dus?

Deze studie bewijst dus niet dat co-ouderschap altijd de juiste keuze is. Zo eenvoudig zijn scheidingen nu eenmaal niet, besef ik maar al te goed. Maar de onderzoekers tonen met hun werk wel aan dat co-ouderschap, als de omstandigheden het toelaten, waarschijnlijk meer voordelen heeft dan veel mensen lange tijd hebben aangenomen.