Toen ik deze blogpost schreef over taal en denken, dacht ik oprecht dat niemand hem zou lezen Het was een eerder theoretisch stuk, over taal bij volwassenen. Ik bracht het gewoon omdat ik het zelf uiterst fascinerend vond. Nu, ik sloeg de bal behoorlijk mis, want mijn mailbox en socials stroomden vol met vragen en opmerkingen. Ik deel hier enkele antwoorden.

Beelddenken opeens bewezen?

Ik kreeg verschillende keren de vraag of dit een bewijs is voor het bestaan van beelddenkers.

De essentie van mijn antwoord: (de meeste) mensen kunnen mentale beelden hebben, maar ‘beelddenkers’ als categorie bestaat niet. En de discussie waar het onderzoek in de blogpost over gaat, draait eigenlijk om iets abstracters: welk representatiesysteem we gebruiken om logisch te redeneren. Het fascinerende is net dat we nog niet goed weten wat dat systeem precies is.

Logisch denken ontwikkeld door taal?

Ook deze vraag kreeg ik

Hebben volwassenen hun logisch denken (dat minder/niet taalgerelateerd zou zijn volgens dit onderzoek) niet eerst ontwikkeld door taal? En is het in die zin dan tóch taalgerelateerd? Hoe dan ook: heel interessant onderzoek, dankjewel!

Mijn antwoord:

Ja, heel terechte vraag, en dit is in feite een van de vragen die de onderzoekers zelf expliciet openlaten. Ze tonen bij volwassenen dat natuurlijke taal niet noodzakelijk lijkt voor het uitvoeren van logisch redeneren. Maar het kan best dat taal een belangrijke rol heeft gespeeld bij het ontwikkelen van dat vermogen. Of kinderen taal nodig hebben om logisch te leren redeneren, weten we op basis van dit onderzoek dus niet.

Over meertaligheid

Ik kreeg ook deze zeer interessante vraag:

Eén van de zaken die wij als Wereldschool (afstandsonderwijs voor Nederlandstalige kinderen in het buitenland) aan ouders altijd uitleggen, is dat de taalontwikkeling en denkontwikkeling aan elkaar gelinkt zijn: https://www.youtube.com/watch?v=XO0JGv8oKss. Als je naar het buitenland gaat, en je houdt niet je moedertaal bij, dan kun je in de nieuwe taal nog niet voldoende je denkontwikkeling ontwikkelen en dat kan uiteindelijk in het slechtste geval leiden tot het feit dat je in een later stadium concepten niet kunt uitleggen (bv. op de universiteit). Een voorbeeld hiervan is dat mijn collega op de universiteit in Qatar dit had met Qatari studenten die nooit voldoende Engels én Arabisch hadden geleerd om de concepten te duiden én te verwoorden die ze daar moesten leren. Uw blog gaf me aanleiding om me af te vragen of ik dit kon blijven vertellen… Ik begrijp dat u aan het einde ook zegt wat het allemaal niet betekent, maar vond het dus een interessante vraag.

Mijn antwoord:

Echt een goeie vraag, dank! Ik denk dat je dat allemaal nog steeds kan zeggen, maar ik zou er wel één nuance aan willen toevoegen. Zoals uit de nieuwe studie blijkt, kunnen we niet aannemen dat er een volledige overeenkomst is tussen cognitieve en taalkundige ontwikkeling, want volwassenen blijken in staat om formeel logisch te redeneren zonder daarvoor noodzakelijk gebruik te maken van natuurlijke taal. Maar dat betekent niet dat taal niet van cruciaal belang kan zijn voor de ontwikkeling van het denken. Integendeel, taal stelt ons in staat kennis te verwerven, te organiseren, te onthouden en te delen, en kan ons helpen abstracte begrippen te verwerven. Bovendien weten we op basis van dit onderzoek niet of taal essentieel is voor kinderen om bepaalde vormen van logisch denken te ontwikkelen. Dat stellen de onderzoekers expliciet als een open vraag.

Dus in je verhaal over meertaligheid denk ik dat je vooral moet focussen op het belang van een goed ontwikkelde taal om complexe kennis te verwerven en uit te drukken. Voor kinderen die onderwijs volgen in het Nederlands betekent dit dat een sterke beheersing van het Nederlands cruciaal is. Een goed ontwikkelde thuistaal kan daarnaast een waardevolle hulpbron zijn bij het leren van een nieuwe taal en het verwerven van kennis. Maar ik zou voorzichtiger zijn met de conclusie dat een kind dat geen voldoende ontwikkelde moedertaal heeft, daardoor zijn denken zelf onvoldoende zou kunnen ontwikkelen. Dat is een veel sterkere claim, en net dit onderzoek geeft ons extra reden om taalontwikkeling en denkontwikkeling niet volledig met elkaar gelijk te stellen.