Vrijdagavond, net voordat ik ging slapen, kwam het nieuws binnen dat Jason Arday op 41-jarige leeftijd was overleden. Ik was eerlijk gezegd behoorlijk onder de indruk van dit nieuws. Ik kende de man niet persoonlijk, maar amper een week geleden schreef ik zelf ook nog een behoorlijk kritische blogpost over hem. En terwijl ik de eerste berichten over zijn overlijden las en de eerste beschuldigingen op sociale media zag, moest ik onwillekeurig denken aan de uitdrukking die we allemaal kennen: over de doden niets dan goeds.
Maar klopt die uitdrukking eigenlijk wel?
Voor wie echt vakantie heeft genomen en dus de hele discussie heeft gemist, hier is een korte samenvatting: Jason Arday was een Britse academicus die in 2023 veel aandacht kreeg toen hij op 37-jarige leeftijd de jongste zwarte professor ooit aan de Universiteit van Cambridge werd. Zijn levensverhaal was op zijn minst opmerkelijk te noemen en kreeg ook veel aandacht. Hij zou volgens zijn eigen verhaal pas op zijn elfde hebben leren spreken en zou pas laat hebben leren lezen en schrijven. Toch schopte hij het uiteindelijk tot professor aan een van de meest prestigieuze universiteiten ter wereld.
De voorbije weken kreeg dit alles een heel andere wending. Er kwamen ernstige vragen over plagiaat in zijn doctoraat en andere publicaties, maar ook over verschillende elementen uit zijn cv en levensverhaal. Arday ontkende dat hij bewust plagiaat had gepleegd, maar erkende wel fouten met als excuus onder andere zijn autisme. Dit triggerde mij trouwens om een post te schrijven. Cambridge en later ook de Universiteit van Glasgow kondigden uiteindelijk onafhankelijke onderzoeken aan naar zijn aanstelling en Arday nam ontslag. Nog meer lezen, De Morgen NYTimes schreef een prima reconstructie.
De andere blogpost die ik schreef ging trouwens niet alleen over Arday. Mijn punt was net dat zijn zaak niet bewees dat de hele academische wereld rot is. Begrijp me niet verkeerd, wetenschap heeft wel degelijk problemen met fraude, plagiaat en soms slechte kwaliteitscontrole. Maar Arday was zeker niet de eerste academicus rond wie dergelijke vragen ontstonden. Het gaan van één spectaculaire zaak naar academia is rotten to the bone, leek en lijkt me nog altijd een paar bruggen te ver.
En dan overlijdt opeens de persoon over wie je schreef. Ik heb mijn eigen teksten opnieuw gelezen. De feiten zijn niet veranderd en kloppen nog. Iemands overlijden verandert immers niet wat daarvoor gebeurde. Als iemand plagiaat pleegt, wordt dat niet opeens beschouwd als “correct geciteerd” omdat die persoon er niet meer is. Als er terechte vragen waren over een academische benoeming, verdwijnen die vragen evenmin. Stel je voor dat we dit als regel zouden nemen, dan zouden geschiedschrijving en biografie behoorlijk onmogelijk worden. Of eindig je met een film over Michael Jackson, zoals Michael.
Maar het gevoel is vandaag wel anders geworden. Misschien is dat wel de reden waarom die oude wijsheid over de doden bestaat. Het betekent volgens mij niet dat we na een overlijden plots moeten doen alsof iemand alleen maar goede dingen heeft gedaan. Maar het helpt ons wel te herinneren dat achter een zaak, een schandaal of een discussie altijd een mens van vlees en bloed zit. In het geval van Arday ook een partner en een vader van twee kinderen.
Zijn familie heeft na zijn overlijden een verklaring verspreid waarin ze spreken over een langdurige campagne van intimidatie en desinformatie. Volgens hen was de druk voor Arday te groot geworden. Dat is hun verklaring en die verdient gehoord te worden. Tegelijk weten we op dit moment niet aan wat Arday is overleden. Het zou dan ook verkeerd zijn om zelf een causaal verband te leggen tussen de kritiek die hij kreeg en zijn dood. Alle pogingen om zijn overlijden nu al toe te schrijven aan Cambridge, DEI, racisme of de media zijn dan ook voorbarig en weinig onderbouwd.
Jason Arday was de voorbije weken steeds minder een persoon en steeds meer een argument geworden. De ironie is dat zijn dood dit ook lijkt te worden. Voor sommigen bewees zijn verhaal dat universiteiten hun academische standaarden hadden laten varen in naam van diversiteit. Voor anderen bewees de manier waarop hij werd aangepakt hoe racisme nog altijd zwarte academici treft. Ondertussen waren er wel degelijk ernstige inhoudelijke vragen die onderzocht moesten worden.
Misschien betekent ‘over de doden niets dan goeds’ niet dat we na een overlijden moeten zwijgen over wat er misging. Misschien betekent het vooral dat er momenten zijn waarop je niet alles wat waar of relevant is meteen hoeft te zeggen. De feiten zijn sinds gisteren niet veranderd, de context spijtig wel.
Op zelfmoord1813.be vind je betrouwbare informatie en nieuws. Je kan er ook terecht voor hulp voor jezelf, voor iemand uit je omgeving of voor wanneer je iemand hebt verloren door zelfdoding