Frankrijk kampt met een probleem dat ons intussen vertrouwd in de oren klinkt: een groeiend lerarentekort. Het Haut-Commissariat à la Stratégie et au Plan publiceerde onlangs een rapport over dit thema Enseigner: une vocation à reconstruire, un équilibre à restaurer.

De vaststelling is scherp: bij de start van schooljaar 2024 ontbraken er 3.200 leerkrachten. Wat vroeger tijdelijke spanningen waren – door demografie of strengere toelatingseisen – is intussen structureel geworden. Te weinig kandidaten, meer uitval tijdens de loopbaan en een toenemend beroep op tijdelijke contracten.

En toch, dat maakt het misschien nog wranger: uit de kwalitatieve bevraging blijkt dat 92% van de leraren geen spijt heeft van hun keuze. Het probleem is dus niet dat leraar zijn zijn zin verliest, maar dat het beroep steeds moeilijker vol te houden is. Te lage lonen, beperkte carrièremogelijkheden, weinig erkenning en een opeenstapeling van hervormingen knagen aan het enthousiasme.

Wat het rapport interessant maakt, is dat het niet blijft hangen in analyse maar ook duidelijke pistes voorstellen. Drie grote werven springen eruit :

• Diversiteit en instroom versterken. Dat betekent: ruimere toegang tot de opleiding, betere begeleiding voor starters, en ook actief inzetten op kandidaten die nu minder snel de stap zetten, zoals zij-instromers.
• Werkdruk en leefbaarheid herstellen. Minder ballast, meer ondersteuning, en het beroep organiseren op een manier die haalbaar is op de lange termijn. Het gaat dus niet enkel over uren of salaris, maar over het geheel van taken en verwachtingen.
• Erkenning en betrokkenheid vergroten. Leraren meer inspraak geven in hervormingen, hun expertise zichtbaar maken en waardering concreet vertalen in loopbaanperspectieven en autonomie.

Wat mij opvalt, is hoe herkenbaar dit klinkt, ook buiten Frankrijk. We weten allemaal dat leerlingen in kansarme buurten het vaakst geconfronteerd worden met beginnende of tijdelijke leerkrachten, zie recent nog de documentairereeks over Balder. Dat vergroot de ongelijkheid nog verder, precies waar onderwijs het verschil zou moeten maken. De paradox is dus dat wie het meest nood heeft aan goede leraren, het minst kans heeft ze te krijgen.

Misschien is dat de kern van de boodschap van deze plannen: onderwijs kan niet draaien op louter roeping. Een beroep dat zo cruciaal is voor de samenleving verdient een stevig en duurzaam contract. Anders dreigt leraar zijn steeds meer iets te worden voor wie bereid is zichzelf op te branden – en dat is geen model waar we onze toekomst op kunnen bouwen.

P.S.: AI heeft me in deze geholpen met de twee delen van het Franse rapport, maar was ook blij te merken dat ik nog genoeg Frans kan om te zien dat de AI het niet altijd helemaal bij het juiste eind had. Of ik heb er nu fouten in gestoken, kan natuurlijk ook :).